MUNGKALA

ความเข้าใจพื้นฐานทางศาสตร์แพทย์แผนจีน  

โดยแพทย์จีน เภสัชกรสุทธิศักดิ์ ปวราธิสันต์  มังคละโอสถ

            ภาวะมีบุตรยากนี้  ทางทฤษฎีแพทย์จีนอธิบายว่า ปัญหาอยู่ที่ระบบไตเป็นพื้นฐาน    ดังที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่าระบบไตของแพทย์จีน  ไม่ใช่ไตในความหมายของสรีรวิทยาปัจจุบัน   หากแต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบต่อมขับสารภายในของร่างกาย   โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีนี้

            ความสามารถในการเจริญพันธุ์ไม่ว่าหญิงหรือชาย  แพทย์จีนอธิบายว่าเกี่ยวกับสาร “เทียนกุ่ย 天癸”  “เทียน” คือสิ่งที่ได้มาแต่กำเนิด”  “กุ่ย” คือสารที่มีลักษณะเป็นของเหลว (癸水)ในจักรราศีสวรรค์ (天干) รวมความแล้วหมายถึงสารที่เป็นของเหลวที่มนุษย์ได้มาแต่กำเนิด  และมีความสามารถในการเจริญพันธุ์

            สารเทียนกุ่ยนี้จะเก็บไว้ที่ “ไต”   โดยเมื่ออายุยังน้อยสารนี้ก็จะมีน้อยมาก ต่อเมื่อร่างกายเจริญเติบโตขึ้น   ทางแพทย์จีนก็จะอธิบายว่าพลังชี่ของไตเพิ่มขึ้นตามลำดับ  จนสารเทียนกุ่ยสมบูรณ์เต็มที่  ก็จะมีความสามารถในการเจริญพันธุ์  เมื่ออายุมากขึ้นพลังชี่ของไตก็จะเสื่อมถอยลง  สารเทียนกุ่ยก็จะลดลงตาม  จนหมดไปในที่สุด  คนเราจึงสูญเสียความสามารถในด้านนี้  

ดังตำราดั้งเดิมได้บรรยายไว้ว่า  “女子七岁，肾气盛，齿更发长。二七而天癸至，任脉通，太冲脉盛，月事以时下，故有子。”“丈夫八岁，肾气实，发长齿更。二八肾气盛，天癸至，精气溢泻，阴阳和，故能有子。”  ในสตรีเมื่ออายุ 7 ขวบ พลังชี่ของไตจะเฟื่องฟู  ฟันจึงงอกงาม   เมื่ออายุ 14 มีสารเทียนกุ่ยสูงสุด  เส้นลมปราณเริ่นเปิดออก เลือดในเส้นไท่ชงสมบูรณ์เพียงพอ  จึงมีประจำเดือนมา  ทำให้มีบุตรได้     ในบุรุษเมื่ออายุ 8 ขวบ พลังชี่ของไตเฟื่องฟู  ฟันจึงงอกงาม  เมื่ออายุ 16 มีสารเทียนกุ่ยสูงสุด  ทำให้สามารถขับจิงชี่ออก   เมื่อยินและหยางผสามผสานกลมกลืนกันได้ก็จะมีบุตร

ข้างต้นได้อธิบายโดยทั่วไปแล้วสารเทียนกุ่ยจะสมบูรณ์และหลั่งออกมาก็เมื่อคนเราเจริญวัยถึงอายุระดับหนึ่ง  ซึ่งในผู้หญิงประมาณ 14 ปี และผู้ชายประมาณ 16 ปี  สารเทียนกุ่ยก็จะสมบูรณ์เต็มที่และหลั่งออกมา  ซึ่งจะกระตุ้นทำให้เส้นลมปราณเริ่นเปิดออก  เส้นลมปราณไท่ชงมีเลือดสมบูรณ์เต็มที่  จึงทำให้ในผู้หญิงมีประจำเดือน  และในผู้ชายมีความสามารถในการหลั่งน้ำอสุจิ  ซึ่งเป็นพื้นฐานในการทำให้มีบุตร   

ดังนั้น การที่สารเทียนกุ่ยจะก่อให้เกิดความสามารถในการมีบุตรได้จึงเกี่ยวข้องกับพลังชี่ของไตเป็นพื้นฐานมาแต่กำเนิด   ขณะเดียวกันยังเกี่ยวข้องกับการเปิดออกของเส้นลมปราณเริ่นและความสมบูรณ์ของเลือดในเส้นลมปราณชง ซึ่งเส้นลมปราณทั้งสองเส้นนี้แพทย์จีนเห็นว่ามีกำเนิดมาจากในมดลูก 
      ดังที่ทราบอยู่แล้วว่า  พลังใดๆ ที่ได้รับมาแต่กำเนิดจะได้รับการชดเชยส่วนที่สึกหรอไปหรือมีการเพิ่มเติมให้ใหม่อยู่เสมอ   มนุษย์จึงจะสามารถค้ำจุนความสามารถในการดำรงชีวิตไปได้ในชั่วอายุขัยของตน  ซึ่งหน้าที่ในด้านนี้แพทย์จีนจัดให้เป็นการทำงานของระบบ “ม้ามและกระเพาะอาหาร”

ดังนั้นในเรื่องของภาวะมีบุตรยากจึงจะพบกับศัพท์เหล่านี้อยู่เป็นประจำได้แก่  ไต  เส้นชงและเริ่น  มดลูก  ม้ามและกระเพาะอาหาร  นอกจากนั้นปัจจัยทางอารมณ์และจิตใจในปัจจุบันมีส่วนเกี่ยวข้องไม่น้อย    ซึ่งปัจจัยทางด้านนี้แพทย์จีนจัดว่าอยู่ในระบบของ “ตับ”   จึงจะได้ยินคำว่าตับเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยเช่นกัน

ความสัมพันธ์ระหว่าง ไต-เทียนกุ่ย-มดลูกนี้    จึงมีนักวิชาการทางการแพทย์ผสมผสานได้อธิบายว่า  คล้ายกับการทำงานทางสรีระของร่างกายตามกลไก  “สมองส่วนธาลามัส-ต่อมใต้สมอง-รังไข่”    ซึ่งมีบทบาทในการกระตุ้นและควบคุมฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการมีรอบเดือน

การรักษาภาวะมีบุตรยากทางแพทย์แผนจีนโดยพื้นฐาน

            เมื่อสารเทียนกุ่ยที่ทำให้คนเรามีความสามารถในการเจริญพันธุ์   การรักษาภาวะมีบุตรยากของแพทย์แผนจีนจึงเริ่มจากระบบ “ไต” 

            การวิเคราะห์ปัญหาที่ไตก็ดำเนินตามทฤษฎีการวินิจฉัยพื้นฐาน   นั่นคือหากไม่มีภาวะทางร้อนหรือเย็นแจ่มชัด  ให้จัดเป็นภาวะชี่ของไตพร่องธรรมดา  หากมีภาวะทางหนาวเย็นปรากฏให้จัดเป็นภาวะหยางของไตพร่อง    แต่หากมีภาวะทางร้อนปรากฏให้จัดเป็นภาวะยินของไตพร่อง 

            จะเห็นได้ว่าภาวะที่มักได้ยินว่า “มดลูกเย็น” นั้นความจริงคือภาวะหยางของไตพร่องซึ่งเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาวะพลังชี่ของไตพร่องเท่านั้น   ภาวะมีบุตรยากจึงไม่ใช่เรื่องของ “มดลูกเย็น” แต่เพียงอย่างเดียว

            ในสามกรณีข้างต้นจะมีการเลือกใช้ยาที่ต่างกันคือ

            ภาวะชี่ของไตพร่อง เลือกใช้ตำรับ อี้ว์หลินจู 毓麟珠 (ไข่มุกเลี้ยงกิเลน  คำว่าอี้ว์หมายถึงบ่มเพาะ เพาะเลี้ยง  หลินมาจากคำเต็มว่า ฉีหลินคือกิเลน  ในที่นี้ใช้หมายถึงบุตรธิดาอันเป็นลูกหัวแก้วหัวแหวน  จู หมายถึงลักษณะของยาตำรับนี้ที่ทำขึ้นเป็นรูปกลมเหมือนไข่มุก))

            ภาวะหยางของไตพร่อง (มดลูกเย็น) ใช้ตำรับเวินเปาทาง 温胞汤(หรือตำรับยาอบอุ่นมดลูก) 

            ภาวะยินของไตพร่อง ใช้ตำรับหย่างจิงจ่งอี้ว์ทาง  养精种玉汤(หรือตำรับบำรุงสารจิงทำให้มีบุตร)

            ยาสองตำรับหลังตั้งชื่อขึ้นตามสรรพคุณของยา ตำรับหนึ่งมีองค์ประกอบไปทางบำรุงหยางของไต อีกตำรับหนึ่งมีองค์ประกอบไปทางบำรุงยินจิงของไต